Τον Σεπτέμβριο του 1922 με τη συνθήκη των Μουδανιών η Ανατολική Θράκη δόθηκε στην Τουρκία. Ως σύνορο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ορίσθηκε ο ποταμός Έβρος και οι Έλληνες πολίτες έπρεπε να εγκαταλείψουν τα πάτρια εδάφη τους εντός 45 ημερών, δηλαδή έως της 20 Οκτωβρίου του 1922. Συνολικά μετακινήθηκαν από την Ανατολική Θράκη προς της Ελλάδα 260.000 χριστιανοί. Ο εκπατρισμός θεωρητικά έγινε συντεταγμένα, δηλαδή ορίσθηκαν ημερομηνίες μετακίνησης για κάθε περιοχή, όπως και τους επέτρεψαν να πάρουν μέρος της κινητής τους περιουσίας. Για την περιοχή της Χάφσας η ημερομηνία που ορίσθηκε ήταν 11 Οκτωβρίου. Ωστόσο, υπό τον φόβο των φρικαλεοτήτων από την τουρκική χωροφυλακή, κανείς δεν καθυστέρησε την αναχώρηση του και έως τις 16 Οκτωβρίου είχε εκκενωθεί η Ανατολική Θράκη. Στη περιοχή της Χάφσας ανήκε το Σαραπλάρ. Το Σαραπλάρ ήταν ένας τόπος γεμάτος αμπέλια. Εξού και το όνομα του χωριού. Σαράπ σημαίνει κρασί. Είναι ο τόπος καταγωγής των γκαγκαβούζιδων κατοίκων της Οινόης. Η επιλογή την ελληνικής επιτροπής μετονομασίας και εξελληνισμού των Θρακικών τοπωνυμίων δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από το Κρασοχώρι. Έτσι το Σαραπλάρ μετονομάσθηκε σε Κρασοχώρι.

Οι πρόσφυγες κάτοικοι από το Κρασοχώρι εγκαταστάθηκαν στην Οινόη–Ινέ ογλού ένα μουσουλμανικό χωριό στον κάμπο της Ορεστιάδας, κοντά στο ποτάμι του Έβρου. Η επιλογή είχε να κάνει με την απόσταση από τον τόπο καταγωγής τους. Πίστευαν ότι η μετακίνηση ήταν προσωρινή και ήθελαν να είναι κοντά στον τόπο τους, για να μπορούν άμεσα να επιστρέψουν. Όπως και ήταν λαός που ζούσε πάντα κοντά σε νερό.

Η μετακίνηση προς την Ελλάδα δεν ήταν εύκολη. Ανώνυμη ανταπόκριση στην εφημερίδα Πατρίς στις 6 Οκτωβρίου αναφέρει «Υπό βροχήν και ψύχος υπό στερήσεις ευνόητους, άγρυπνοι και νήστεις σχεδόν και οδεύουν τον εθνικόν των γολγοθάν. Φωναί και οιμωγαί και οδυρμοί». Όπως, ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, που ήταν παρών στην ανταλλαγή των πληθυσμών στη Θράκη, στις 7 Οκτωβρίου γράφει: «Το κυρίως σώμα της πομπής, που διασχίζει τον ποταμό Μαρίτσα(Έβρος) στην Αδριανούπολη, φτάνει τα τριάντα μίλια. Τριάντα μίλια με κάρα που τα σέρνουν αγελάδες, ταύροι και λασπωμένα βουβάλια, ενώ δίπλα τους εξουθενωμένοι και ζαλισμένοι άντρες, γυναίκες και παιδιά να περπατούν στα τυφλά κάτω από την βροχή, δίπλα στο βιός τους».

Το Κρασοχώρι είναι ο τόπος καταγωγής των σημερινών γκαγκαβούζιδων κατοίκων των δύο κοινοτήτων, της Άνω και της Κάτω Οινόης. Οι πρόγονοι τους φεύγοντας από τον τόπο τους, εκτός από τα λίγα υπάρχοντα τους, πήραν μαζί τους την εικόνα τους Αγίου Αθανασίου, την καμπάνα της εκκλησίας και δυο ρίζες αμπέλια. Φτάνοντας στην Οινόη προσπάθησαν να ξαναστήσουν τη ζωή τους. Ταυτόχρονα με το χτίσιμο τον σπιτιών τους, ξεκίνησε και το χτίσιμο της Εκκλησίας τους, του Αγίου Αθανασίου, του πολιούχου τους, όπου τοποθετήθηκε η εικόνα του Αγίου και η καμπάνα του χωρίου τους. Σήμερα η καμπάνα βρίσκεται στο παρεκκλήσι του Αγίου Φανουρίου. Όπως και το σχολείο για τα παιδιά τους.

Φανταστείτε τη ζωή τους τα πρώτα χρόνια! Άστεγοι, πεινασμένοι, αγχωμένοι για το μέλλον τους, για την επιβίωση τους και να έχουν να αντιμετωπίσουν τα στερεότυπα που είχαν δημιουργηθεί για τους πρόσφυγες τύπου «τουρκόσποροι». Στερεότυπα πιο ισχυρά για τους γκαγκαβούζιδες λόγω τις ιδιαίτερης γκαγκαβούζικης γλώσσα τους. Αυτή η άσχημη κατάσταση δυσκόλευε την αποδοχή της νέας πραγματικότητας και ενίσχυε τη νοσταλγία για τα πάτρια εδάφη τους.

Ωστόσο, άνθρωποι εργατικοί πρόκοψαν και στο νέο τόπο τους. Η γη που τους δόθηκε ήταν ακαλλιέργητη. Σε έκθεση της εποχής αναφέρεται ότι μόλις το 19% των χωραφιών και των τσιφλικιών καλλιεργούνταν. Δούλεψαν, εκχέρσωσαν την γη με τα χέρια και τα λιγοστά γεωργικά εργαλεία που είχαν φέρει μαζί τους και την μετέτρεψαν σε αυτό που βλέπουμε σήμερα, σε μια απέραντη καλλιεργήσιμη έκταση, τον κάμπο της Ορεστιάδας.

Τις δύο ρίζες αμπέλι τις μετέτρεψαν σε αμπελώνες. Η τοποθεσία τους ήταν στη σημερινή Κάτω Οινόη και για το λόγο αυτό είναι γνωστός ο οικισμός και ως Αμπέλια.

Αλλά η μοίρα τους επιφύλαξε κι άλλον ξεριζωμό. Από τις πρώτες μέρες αντιμετώπισαν πλημμυρικά φαινόμενα, λόγω τις έλλειψης αναχωμάτων στον ποταμό ‘Έβρο. Τα πλημμυρικά φαινόμενα ανάγκασαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού να ανέβει πιο ψηλά και να δημιουργήσουν τον οικισμό Άνω Οινόη, στα βόρεια της πόλης της Ορεστιάδας, με πολιούχο τον Άγιο Δημήτριο. Αργότερα αναγκάστηκαν και οι υπόλοιποι κάτοικοι της Οινόης να ανέβουν πιο ψηλά και δημιούργησαν ένα νέο οικισμό δίπλα και βορειότερα της Άνω Οινόης, την Κάτω Οινόη με πολιούχο τον Άγιο Αθανάσιο. Εξού και διαίρεση της μιας κοινότητας σε δύο κοινότητες, δυο ενορίες και στη δημιουργία δύο πολιτιστικών συλλόγων. Αλλά μια κοινή ιστορία.

Να σημειώσουμε ότι η μετακίνηση των κατοίκων της Οινόης και η δημιουργία δυο δυναμικών κοινοτήτων, δίπλα και βόρεια στην πόλη της Ορεστιάδας, που τότε ήταν κοινότητα, της προσέδωσε δυναμική ανάπτυξης, οικονομικής και πληθυσμιακής, που λίγα χρόνια αργότερα, το 1946, αναγνωρίστηκε σε Δήμο.

Στάικογλου Μένη
μεταπτυχιακό Δημόσιας Ιστορίας